Τρίτη, 4 Μαρτίου 2014

Τσαπακίδης Χρήστος - Εφήμερες (ανίερες) Συμμαχίες και Εξωτερικοί Κίνδυνοι

Η ευχαριστήρια ομιλία του Τζάρεντ Λέτο για τη βράβευσή του με το Όσκαρ Β’ Ανδρικού Ρόλου, η οποία ήταν και το σημείο αναφοράς της φετινής απονομής, είχε χώρο για όλους: τη μητέρα του, τον αδελφό τους, τα άτομα που υπέκυψαν στο AIDS και τους ονειροπόλους σε περιοχές όπως η Βενεζουέλα και η Ουκρανία που παλεύουν για να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους. Μόνο που δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ισχύει το γενικά παραδεγμένο «πρόσεχε τι εύχεσαι».

Πριν από λίγους μήνες, οι διαδηλωτές της πλατείας Μαϊντάν στράφηκαν κατά του καθεστώτος στο σύνολό του, όπως εκφραζόταν από τον πρόεδρο Βίκτορ Γιανουκόβιτς. Ωστόσο αυτή την οργή κατάφερε να εκμεταλλευτεί μία αντιπολίτευση που ως επί το πλείστον αντιμετωπίζεται με ανάλογη καχυποψία από τους διαδηλωτές. Η καχυποψία αυτή δεν είναι αβάσιμη, εάν αναλογιστούμε και την παλαιότερη εμπειρία.
Οι πρωτεργάτες της Πορτοκαλί Επανάστασης, ορισμένοι εκ των οποίων έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο και στις τρέχουσες εξελίξεις μέσω του κόμματος Πατρίδα και που είχαν στα χέρια τους το τιμόνι της χώρας κατά το δεύτερο ήμισυ της προηγούμενης δεκαετίας, δεν τα πήγαν καλύτερα από ό,τι οι κυβερνήσεις του Κόμματος των Περιφερειών στο οποίο ανήκει ο Γιανουκόβιτς. Σύμφωνα με τον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς της Διεθνούς Διαφάνειας, η Ουκρανία σημείωσε το 2009 τη δεύτερη χειρότερη επίδοσή της για το χρονικό διάστημα για το οποίο υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία. Αξίζει, δε, να σημειωθεί ότι ο Βίκτορ Γιουσένκο, Πρόεδρος της χώρας την περίοδο 2005-2010 και αλλοτινός σύμμαχος της Γιούλια Τιμοσένκο, κατέθεσε εναντίον της τελευταίας στην υπόθεση κατάχρησης εξουσίας (αναφορικά με τη συμφωνία με την Gazprom για τη διάθεση φυσικού αερίου στη χώρα) που είχε σαν αποτέλεσμα τη φυλάκιση της Ουκρανής πολιτικού το 2011. Κατά τα τέλη της δεκαετίας του 2000 η χώρα σημείωσε επίσης φτωχότατες επιδόσεις στους οικονομικούς δείκτες (για το οποίο σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε, βέβαια, και η παγκόσμια οικονομική κρίση).
Μολαταύτα, το μέτωπο που διαμόρφωσε η ουκρανική αντιπολίτευση φαίνεται πως διαθέτει καθαρά συγκυριακό χαρακτήρα. Και αυτό γιατί το κεντροδεξιό κόμμα Πατρίδα (γνωστότερο έως το 2011 και ως Μπλοκ Τιμοσένκο) δεν συμμάχησε μόνο με το επίσης κεντροδεξιό UDAR του (πρώην παγκόσμιου πρωταθλητή στην πυγμαχία) Βίταλι Κλίτσκο, αλλά και με το ακροδεξιό κόμμα Ελευθερία (Σβομπόντα) του Ολεχ Τιάνιμποκ. Έτσι, -εάν τελικά ο διεθνής παράγοντας δεν παίξει καθοριστικό ρόλο- δεν αποκλείεται να έχουμε μία αναπαραγωγή της περιόδου που ακολούθησε μετά την Πορτοκαλί Επανάσταση (τέλη 2004-αρχές 2005). Τότε, η συμμαχία μεταξύ των ηγετικών προσώπων της αντιπολίτευσης (Γιούσενκο-Τιμοσένκο) κράτησε μόλις επτά μήνες. Σήμερα, τα ρήγματα δεν θα αργήσουν να φανούν, ειδικά όταν το ΔΝΤ και η ΕΕ αρχίσουν να επιβάλουν επώδυνες μεταρρυθμίσεις στη χώρα με αντάλλαγμα τη χρηματοδοτική στήριξη.
Το πλέον δυσοίωνο στοιχείο είναι ότι η οξύτατη πόλωση έχει λάβει χαρακτηριστικά διχασμού μεταξύ του δυτικού μέρους της χώρας, το οποίο αποτελείται κατ’ εξοχήν από ουκρανόφωνους πολίτες που υποστηρίζουν θερμά τον προσανατολισμό της Ουκρανίας προς την ΕΕ και ψηφίζουν κυρίως το κόμμα «Πατρίδα», και του νότιου και ανατολικού τμήματος της χώρας, το οποίο διαθέτει έναν σημαντικό ρωσόφωνο πληθυσμό (στην Κριμαία το ποσοστό φτάνει το 58%) που υποστηρίζει τη διατήρηση στενών σχέσεων με τη Μόσχα και ψηφίζει σε ακόμα μεγαλύτερο βαθμό συσπείρωσης το Κόμμα των Περιφερειών. Πολλοί αναλυτές επισημαίνουν τον κίνδυνο διχοτόμησης της χώρας. Κάποιοι άλλοι, όπως ο Αλεξάντερ Μότιλ, καθηγητής του Πανεπιστημίου Ρούτγκερς, δηλώνουν μάλιστα ότι αυτό το ενδεχόμενο θα ήταν το καλύτερο που θα μπορούσε να συμβεί. Ο κ. Μότιλ υποστηρίζει ότι η Ουκρανία θα μπορούσε να καταστεί μία πιο δημοκρατική, ευημερούσα και σταθερή χώρα, εάν αποχωρούσαν από αυτήν οι περιοχές Λουχάνσκ, Ντόνετσκ και Κριμαία. Τέτοιες θέσεις είναι βέβαια επικίνδυνες, πρώτον γιατί στοχοποιούν μία ολόκληρη εθνική ομάδα, ταυτίζοντάς την με την οπισθοδρόμηση (κάτι που θα μπορούσε να είναι βούτυρο στο ψωμί για τους ακροδεξιούς του Σβομπόντα και του Δεξιού Τομέα στη χώρα), δεύτερον γιατί δεν εξηγούν τι θα γίνει σε περίπτωση διχοτόμησης στις υπόλοιπες περιοχές της Ουκρανίας με σημαντικό ρωσόφωνο πληθυσμό και τρίτον γιατί θα οδηγήσει με μαθηματική ακρίβεια σε γεωπολιτική αστάθεια, καθώς υπάρχει μεγάλη πιθανότητα οι αποσχισθείσες ρωσόφωνες περιοχές να ενσωματωθούν στη Ρωσία, προκαλώντας νέα αναστάτωση σε χώρες της πρώην ΕΣΣΔ που διαθέτουν ρωσόφωνους πληθυσμούς, με το συγκεκριμένο πρόβλημα να χτυπά την πόρτα της ΕΕ μέσω των χωρών της Βαλτικής.

Όπως και να έχει, η παρέμβαση της Ρωσίας στην Κριμαία μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης στις εξελίξεις. Αν και η πολιτική των ΗΠΑ και της ΕΕ μόνο ως εποικοδομητική δεν μπορεί να κριθεί, καθώς οι δύο εταίροι χονδροειδώς ανακατεύτηκαν στις εσωτερικές υποθέσεις της Ουκρανίας σπεύδοντας να αναγνωρίσουν το νέο καθεστώς -στο οποίο να θυμίσουμε ότι συμμετέχει το Σβομπόντα- τη στιγμή που ο Γιανουκόβιτς δήλωσε ότι δεν παραιτείται από την Προεδρία (αναδεικνύοντας για μία ακόμη φορά την εφαρμογή «δύο μέτρων και δύο σταθμών» απέναντι σε μη αρεστούς εθνικούς ηγέτες), η επιλογή της Ρωσίας να ενισχύσει τη στρατιωτική της παρουσία στην Κριμαία μπορεί να οδηγήσει αναπόφευκτα στη διχοτόμηση της χώρας δημιουργώντας προϋποθέσεις αστάθειας στην πίσω αυλή της Ευρώπης.